'Uit COS, onafhankelijk tijdschrift voor eigentijds onderwijs en ict.'

‘Steeds grotere scholen vallen onder steeds grotere besturen, ze worden lumpsum gefinancierd en moeten dus zelf beslissingen nemen over de inzet van hun middelen. Bovendien krijgen ze van buitenaf steeds meer vragen over de kwaliteit van hun onderwijs’, vertelt Jaap Minnema, kwaliteitsadviseur van Leervisie ICT. Dit bureau ondersteunt scholen bij het werken aan integrale kwaliteit, waarbij de software Bizzscore technologische ondersteuning biedt. Integrale kwaliteit? ‘Het gaat erom dat je als schoolorganisatie de afstemming zoekt tussen het werken aan zaken als onderwijsontwikkeling, personeelsbeleid, tevredenheid van ouders en leerlingen en de financiële gezondheid van de school. Dat is niet gemakkelijk. Er zijn veel gebeurtenissen en activiteiten die de gang van zaken binnen een school beïnvloeden. Om te weten hoe je ervoor staat en waar je naartoe gaat, kun je honderd getallen verzamelen. Maar het blijft de vraag of die het juiste beeld geven.’

Succesfactoren
In de werkwijze van Minnema staat het grip krijgen op die complexe informatie centraal. ‘Dat doe je door stapsgewijs je doelstellingen te vertalen naar een behapbaar aantal Meetbare indicatoren. Wij noemen die KPI’s (Key Performance Indicators). Een groot deel daarvan zal voor alle scholen binnen het bestuur gelden. Maar scholen kunnen, op basis van hun eigen identiteit, ook gedeeltelijk onderling afwijken. De eigen identiteit van een school blijft dus ook hierin zichtbaar. Op tien tot twintig van die indicatoren kun je sturen, op honderd cijfers niet. Het gaat erom vast te stellen aan welke concrete dingen je kunt zien of het goed gaat met de school. Een eenvoudig voorbeeld is de beoogde gemiddelde Cito-score van je leerlingen, of een percentage van de leerlingen dat op taal en rekenen scoort op A- of B-niveau. Dat is gemakkelijk te meten. Maar ook zachtere doelen kun je meetbaar maken. Als je als school adaptief onderwijs wilt vormgeven, kun je vaststellen welke competenties leerkrachten daarvoor nodig hebben. Een indicator kan dan zijn dat je ernaar streeft dat bijvoorbeeld tachtig procent van de leerkrachten de betreffende competenties op niveau 3 of 4 beheersen. Of je plant en budgetteert vanuit uit het schoolplan tien projecten in het kader van de invoering van adaptief onderwijs. Een indicator is dan hoeveel projecten succesvol zijn en op schema liggen.’

Motiverend
Het gaat in het systeem niet om het controleren van de prestaties van individuele leerkrachten, benadrukt Minnema. ‘Aan Big Brother-toestanden heeft niemand wat. Het in beeld brengen van de kwaliteit van de school is eerder bedoeld om medewerkers te motiveren er samen de schouders onder te zetten door de trends te laten zien binnen de hele organisatie. Bij de invoering van het systeem speelt het creëren van draagvlak dan ook een grote rol. Je bepaalt samen – meestal in een projectteam – welke indicatoren belangrijk zijn om te volgen. Daarbij speelt ook de afstemming met de beleidsplannen van het bovenschools bestuur een rol en de autonomie die je als school krijgt om op je eigen manier de afgesproken doelen te halen. Met goede informatie over gezamenlijk vastgestelde indicatoren bied je alle medewerkers houvast om mee te kunnen praten over de gang van zaken. Leerkrachten kunnen dan bijvoorbeeld onderbouwd kritisch zijn als er in een schoolontwikkelingsplan gesproken wordt over werken in resultaatverantwoordelijke teams, terwijl de indicatoren laten zien dat men daarvoor de ruimte nog niet krijgt.’

Dashboard
Het volgen van de voortgang en trends gebeurt in de werkwijze van Minnema met het programma Bizzscore, dat sinds 1994 op de markt is. ‘De gebruiker krijgt een webbased dashboard te zien met een aantal metertjes. Het is een soort cockpit, een visuele presentatie waarin je getallen en trends in de tijd kunt zien, eventueel gerelateerd aan een benchmark, bijvoorbeeld hoe jouw school het op een bepaald aspect doet in vergelijking met andere scholen binnen een bestuur. Het systeem kan ook kruisverbanden aangeven die iets vertellen over de samenhang tussen wat er binnen de school gebeurt. De software importeert daartoe informatie uit verschillende digitale bronnen, zoals een leerlingvolgsysteem, een gegevensbestand over het ziekteverzuim, of een Excelbestand. Het dashboard kan aangepast worden voor verschillende doelen, zoals een directieberaad of een lerarenoverleg. Het idee is dat je niet-relevante informatie weglaat en de betrokkenen in één oogopslag zoveel mogelijk praktische informatie biedt.’

Signaleren
Het dashboard geeft de professionals in de school een continu inzicht in de ontwikkeling van de kwaliteit van de school. ‘Snel signaleren en snel corrigeren is daarbij het credo. Bizzscore en het traject dat eraan vooraf gaat, geeft grip op een soms moeilijk te vatten begrip als integrale kwaliteit. Bovendien strookt de werkwijze met de dynamiek die inherent is aan kwaliteitszorg. Scholen kunnen op basis van trends, of omdat er nieuwe vragen van buiten komen, hun doelen en de bijbehorende indicatoren voortdurend aanpassen.’